اقدام پژوهی : علوم ابتدایی

چکیده

کارورزی در برنامه‌ی درسی تربیت معلم، قلب تپنده‌ی تحول از دانشجو به معلم حرفه‌ای است. این گزارش، روایت‌گونه‌ای از تجارب زیسته‌ی نویسنده در کارورزی ۴ دانشگاه فرهنگیان است که بر شانه‌های تجارب ارزشمند کارورزی‌های ۱، ۲ و ۳ بنا شده است. در کارورزی ۱، با مفهوم «مدرسه به مثابه جامعه‌ی یادگیرنده» آشنا شدم و نگاه تأملی خود را با مشاهده‌ی نظام‌مند و ثبت وقایع کلاسی آغاز کردم. کارورزی ۲ میدان تمرین «معلمی یار» بود؛ جایی که در کنار معلم راهنما، بخش‌هایی از تدریس را تجربه کردم و با چالش‌های واقعی مدیریت کلاس و طراحی فعالیت‌های یادگیری آشنا شدم. کارورزی ۳ گام بلند من به سوی «تدریس مستقل و مسئولانه» محسوب می‌شود؛ در این مرحله، با طراحی واحد یادگیری، اجرای تدریس هایتِک و ارزشیابی از یادگیری دانش‌آموزان، طعم شیرین ولی دشوار معلمی را عمیق‌تر چشیدم.

اما کارورزی ۴، فصل ممتاز این مسیر است. هدف اصلی این درس، توسعه‌ی شایستگی‌های ترکیبی در موقعیت‌های واقعی و پیچیده‌ی کلاس درس است. بر خلاف کارورزی‌های گذشته که بیشتر بر مشاهده، همراهی و تدریس محدود تمرکز داشتند، کارورزی ۴ از من می‌خواهد که نقش معلم پژوهشگر را ایفا کنم؛ به این معنا که نه تنها تدریس کاملی را برای یک دوره‌ی زمانی مشخص اجرا می‌کنم، بلکه به صورت نظام‌مند به اقدام‌پژوهی در مورد یک مسئله‌ی واقعی یادگیری و رفتار دانش‌آموزان می‌پردازم. اهداف اصلی این درس شامل: ۱) توانایی طراحی، اجرا و ارزشیابی یک توالی یادگیری بلندمدت (یک واحد یادگیری کامل)؛ ۲) توسعه‌ی قابلیت «تفکر تأملی» در عمل و حین عمل؛ ۳) تقویت توان همکاری حرفه‌ای با معلمان، کارورزان دیگر و اولیای مدرسه؛ و ۴) آشنایی عمیق با اسناد تحولی آموزش و پرورش و تطبیق آن‌ها با میدان عمل است.

نقش کارورزی ۴ در توسعه‌ی حرفه‌ای من غیرقابل انکار است. این درس مرزهای شکننده‌ی بین نظریه و عمل را در هم می‌ریزد. من در این کارورزی آموختم که چگونه از مشاهدات سطحی عبور کنم و به تحلیل انتقادی از رویدادهای کلاسی بپردازم. با اجرای اقدام‌پژوهی، مهارت حل مسئله‌ی من در کلاس درس به طور چشمگیری ارتقا یافت. همچنین، حضور مداوم در مدرسه و تعامل با همکاران گروه‌ آموزشی، حس هویت حرفه‌ای و تعلق به جامعه‌ی معلمی را در من تقویت کرد. مهم‌تر از همه، کارورزی ۴ به من نشان داد که معلمی یک هنر شخصی و یک علم جمعی است؛ هنری که با خلاقیت و عشق هر معلم در کلاس خودش متولد می‌شود و علمی که در همکاری با دیگر متخصصان تربیتی غنا می‌یابد. این گزارش، روایتی است از این سفر دشوار اما شیرین از یک کارورز ناظر به یک معلم پژوهشگر و تأملی.